Inwazja kleszczy - jak się bronić?

  • 19 May 2017
  • Dodane przez Marzena Michalec
  • Zdrowie

Przyniosłam kleszcza po naszym bieganiu – powiedziała Marta po naszej leśnej przebieżce. Kilka dni temu spotkałam się z Eweliną, która obecnie leczy się na boreliozę. Sama nieproszonego pasażera miałam tylko raz, a przynajmniej tak mi się wydaje. Przy aktywnościach na świeżym powietrzu, może okazać się to tylko kwestią czasu. Jak się bronić?

Kleszcz występuje w całej Polsce. Najwięcej jest ich w województwie warmińsko – mazurskim, mazowieckim, opolskim, dolnośląskim i to tam zdiagnozowano najwięcej przypadków zachorować na kleszczowe zapalenie mózgu. Mapa naszego kraju, z roku na rok robi się coraz bardziej „czerwona”. Powód? Pajęczaki stają się coraz bardziej odporne na niskie temperatury i zaczęły występować nawet w Skandynawii!

Badania naukowców z Wrocławia (e-kleszcze.pl) dowodzą, że co czwarty kleszcz w Polsce jest nosicielem boreliozy, a co trzeci może zakazić nie tylko boreliozą, ale także innymi chorobami, których jest coraz więcej. Pierwsze tegoroczne kleszcze pojawiły się już w lutym. I niestety trzeba się liczyć z tym, że okres ich żerowania trwa aż do listopada. Ich ulubionym miejscem do życia są niewysokie trawy i krzaki. Nieprawdą jest, że spadają z drzew.

Biegacze bardziej narażeni?

Nistety tak. Dodatkowo podczas aktywności pocimy się, wydzielając kwas mlekowy i wydychamy więcej dwutlenku węgla, przez co jesteśmy idealnym kąskiem dla kleszcza, który dzięki temu właśnie potrafi nas doskonale namierzyć. Co ciekawe kleszcze lubią także woń perfum i wód toaletowych!

Jak się bronić?

Metod jest wiele zaczynając od naturalnych specyfików na bazie olejków eterycznych, naparów z ziół, po środki chemiczne oraz…szczepienia. Choć na boreliozę nie ma szczepionki, można jednak wziąć pod uwagę zaszczepienie się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM), chorobie bardzo groźnej, czasem śmiertelnej. Szacuje się, że około 30% kleszczy jest zakażonych boreliozą, a  4% KZM.

Metody naturalne:

  1. Ziołowe preparaty własnej roboty.

Rozmaryn i tymianek zaparz w małej ilości wody. Po godzinie przelej do atomizera i dodaj sok z cytryny. Wymieszaj. Preparatem możesz spryskać zarówno siebie, jak i swojego psa lub kota.

  1. Olejki eteryczne

Kleszcze nie lubią poniższych zapachów, dlatego przed wyjściem do lasu warto użyć jednego z olejków:

  • goździkowego
  • cytronelowego
  • z drzewa herbacianego
  • tymiankowego
  • szałwiowego
  • z trawy cytrynowej
  • z mięty pieprzowej
  • ze słodkich migdałów
  • paczulowego

Sposób użycia: kup olejek eteryczny i rozcieńcz go z olejem roślinnym, np. z nasion winogron w proporcji 5 kropli z 50 ml oleju. Olejek herbaciany można stosować od razu.

Specyfiki chemiczne

Takie można dostać w każdej drogerii. Chronią także przed komarami, muszkami i innymi insektami. Cena tych produktów zaczyna się już od kilkunastu złotych. Producenci zapewniają ochronę nawet do 12h, choć trzeba zwrócić uwagę na to, że podczas ciepłych dni, pocimy się, przez co zmieniają się właściwości sprayu.

Szczepienie przeciw KZM

Na Zachodzie szczepienia są bardzo popularne. W Polsce na tą groźną chorobę, szczepi się ok. 1% osób i zapewne ma to związek z brakiem informacji i refundacji. Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepieniem zalecanym, ale wciąż nie obowiązkowym, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych w Polsce z 2015 roku.

Gdzie się zaszczepić?

W punktach szczepień na terenie kraju, w gabinecie lekarskim. Można także szczepionkę kupić w aptece, wcześniej prosząc o receptę swojego lekarza.

Szczepionkę podaje się w trzech dawkach, każda to koszt ok. 60-80 zł. Ostatnia dawka kończy tzw. immunizację podstawową i zapewnia odporność poszczepienną na przynajmniej trzy lata. Aby ją podtrzymać należy po ok.3-5 lat przedłużyć ją za pomocą jednej dawki szczepionki.

Kiedy zaczyna działać szczepionka? - Odporności można się spodziewać najwcześniej po 14 dniach po podaniu drugiej dawki szczepionki, czyli maksymalnie po 28 dniach (lub 21 w zależności od producenta). Trzecia dawka wzmacnia odporność - tłumaczy prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska, z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji w Białymstoku. Przypadków KZM rocznie jest w Polsce 150-250.

Najważniejsze fakty o boreliozie:

  • Borelioza (borelioza z Lyme) to choroba bakteryjna przenoszona na ludzi przez ukąszenie zakażonego kleszcza.
  • Kleszcze występują na terenie całej Polski. Głównie na terenach leśnych, łąkach jak również w miejskich parkach i ogródkach.
  • Kleszcze są aktywne od początku wiosny do późnej jesieni.

Typowe objawy to:   

     Stadium pierwsze boreliozy:

  • charakterystyczna wysypka na skórze zwana rumieniem wędrującym pojawiająca się po 7 – 10 dniach od ugryzienia, która przechodzi w sino czerwoną plamę ustępującą samoistnie po kilu tygodniach
  • często gorączka,
  • ból głowy
  • sztywność karku
  • zmęczenie

       Stadium drugie boreliozy

  • Objawy ze strony układu nerwowego (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz mózgu, zapalenie nerwów czaszkowych i nerwów obwodowych,
  • Objawy ze strony układu kostno-stawowego (zapalenie stawów, bolesność stawowa, obrzęk)
  • Objawy ze strony układu krążenia (zaburzenia rytmu serca)
  • Podstawą rozpoznania boreliozy jest diagnostyka laboratoryjna.Leczenie boreliozy trwa  kilka tygodni przy pomocy antybiotyków.
  • Ochrona przed ukąszeniem kleszcza to m.in.
    1. sposób ubierania (noszenie długich spodni i koszuli z długimi rękawami, okrycie na głowę, wysokie buty)
    2. stosowanie repelentów na skórę i ubrania
    3. przegląd ubrania i skóry (głównie okolice podudzi, pod kolanami, w pachwinach, pod pachami, za uszami i na karku) po powrocie z łąk i terenów leśnych

Kleszcze oprócz boreliozy przenoszą także wirusy odpowiedzialne za wywołanie kleszczowego zapalenia mózgu (KZM), które w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Cięższy przebieg choroby i częstsze powikłania neurologiczne występować mogą u osób starszych i w wieku podeszłym lub z obniżoną odpornością organizmu.

Najważniejsze fakty o kleszczowym zapaleniu mózgu (KZM):

  • Częstość występowania KZM jest stosunkowo niska w stosunku do występowania boreliozy, jednakże ze względu na ryzyko powikłań osobom narażonym na ukąszenie kleszcza z racji zawodu (leśnicy, rolnicy) lub sposobu spędzania wolnego czasu (turystyka, kolonie) zaleca się szczepienie ochronne przeciw KZM.
  • Szczepienie podstawowe zawierające trzy dawki szczepionki zapewnia odporność na okres od 3 do 5 lat, dawki przypominające podaje się co 3 lata.
  • Choroba ta ma przebieg dwufazowy:

            Pierwsza faza objawów grypopodobnych (4-14 dni):

  • podwyższona temperatura
  • ogólne rozbicie, złe samopoczucie, osłabienie
  • bóle mięśni,
  • bóle gałek ocznych
  • bóle głowy i karku
  • bóle mięśni kończyn.

Druga faza choroby (neurologiczna) – niezbędna hospitalizacja:

  • wysoka gorączka nawet do 40°C
  • nudności, wymioty,
  • sztywność karku,
  • silne bóle głowy
  • bóle stawów i mięśni. 
  •  Do najczęstszych powikłań tej choroby należą niedowłady, trwałe uszkodzenie słuchu, zaburzenia psychiczne.
  • Leczenie KZM jest objawowe i ma na celu łagodzenie gorączki, bólu oraz zapobieganie powikłaniom. Nie ma leczenia przyczynowego.

Nowa metoda - badanie kleszcza?

Nowym sposobem sprawdzania, czy możesz być chory na boreliozę oraz inne choroby przenoszone tą drogą jest…zbadanie kleszcza i jego materiału genetycznego. Taka metoda, kiedy wysyłamy kleszcza do badania staje się coraz bardziej popularna. Wystarczy, że wyciągniesz kleszcza ze swojego ciała, zapakujesz go do woreczka i wciągu 24h odeślesz do badania.

Takie badanie możesz zrealizować w laboratoriach komercyjnych. We Wrocławiu zajmuje się tym firma Amplicon.

Ile to kosztuje? Od 130 zł za badanie podstawowe (borelia) do 290 zł za cały pakiet chorób przenoszonych przez kleszcze.

Naukowcy przekonują, że jest to metoda dużo bardziej skuteczna niż zbadanie siebie. Dalczego? Patogen czyli kleszcz jest najlepszym skoncentrowanym źródłem dowodowym. W naszym krwiobiegu przeciwciała mogą się pojawić po dłuższym okresie od ugryzienia, albo nawet wcale nie muszą.

Co robić, jeśli podejrzawy zakażenie i co jeśli wynik będzie pozytywny?

Na pewno cieszyć się, że choroba została zdiagnozowana, bo to wciąż nie jest proste. Boreliozę myli się nawet ze stwardnieniem rozsianym, reumatyzmem, w pierwszej fazie najczęściej z grypą, zatruciem itp. Sporo zależy od naszej odporności i tego jak nasz organizm poradzi sobie z walką oraz jak „silnie” jesteśmy zarażeni. Leczenie polega na antybiotykoterapii. Prowadzi je przychodnia zakaźna do której powinniśmy się udać jeśli tylko podejrzewamy taką możliwość lub zaobserwowaliśmy tzw. rumień! Rumien jednak nawet jeśli jesteśmy zarażeni, wcale nie musi się pojawić. Aby zdiagnozować boreliozę wykonuje się prosty test na wykrycie przeciwciał.

Zadbaj o bezpieczeństwo swojego czworonoga

Piewszą oznaką, że zbliża się "okres kleszczy" były moje psy, które jeden po drugim przynosiły na sobie nawet po kilka kleszczy z jednego spaceru! Od lat mam psiaki i przyznam, że najskuteczniejszą metodą na psie kleszcze jest obroża foresto. Choć cena nie jest niska (dla małych psiaków: ok. 80 zł, dla większych ok. 110), to jak do tej pory najlepsze rozwiązanie. To nie oznacza jednak 100% ochrony, bo zdarza się, że Wigor wciąż znosi do domu nieproszononych gości. Psiaki chorują od kleszczy najczęściej na bebeszjozę, dużo rzadziej na boreliozę. Jeśli Twój przyjaciel, ma dziwne objawy, jest apatyczne, ma opuchnięte stawy lub niepokoi Cię cokolwiek innego - reaguj! Od tego w tych wypadkach zależy jego życie.

Pamiętaj, jeśli rozpoznamy chorobę wcześniej, są duże szanse, że nie spustoszy ona naszego organizmu i całkowicie się wyleczymy!